Luật bóng đá: giải đáp thắc mắc hay gặp khi xem cùng gia đình

Cả nhà ngồi trước màn hình lớn, bóng vừa đi vào lưới thì trọng tài lại chỉ tay ra giữa sân. Tiếng cười, tiếng cãi nhau rộn lên: bàn thắng đó có hợp lệ không, vì sao hủy, ai đúng ai sai? Những lúc như vậy, chỉ cần nắm vài quy định cơ bản là mọi người đã đỡ tranh luận hơn nhiều. Dưới đây là các câu hỏi mà người xem hay đặt ra nhất, trả lời theo kiểu dễ nhớ.

Luật bóng đá do ai đặt ra và có đổi theo từng giải không?

Bộ luật chung của môn bóng đá được IFAB, tức Ủy ban Bóng đá Quốc tế, ban hành và chỉnh sửa. Tổ chức này gồm đại diện của FIFA cùng bốn hiệp hội của Vương quốc Anh: Anh, Scotland, Wales và Bắc Ireland. Việc sửa đổi thường được xem xét hằng năm, dựa trên đề xuất từ các liên đoàn thành viên và giới chuyên môn.

Nhờ vậy, dù bạn mở trận World Cup, Champions League, Ngoại hạng Anh hay một giải phong trào, luật chơi vẫn là một ngôn ngữ chung. Điều duy nhất cần lưu ý là 17 điều luật quen thuộc nói đến bóng đá tiêu chuẩn mỗi đội 11 người, không phải futsal hay bóng đá sân nhỏ.

Sân và quả bóng có kích thước cố định không?

Theo nguồn tham khảo, sân thi đấu là hình chữ nhật dài 105 m, rộng 68 m. Khung thành cao 2,44 m và rộng 7,32 m. Khu vực cấm địa kéo ra 16,5 m, trong đó thủ môn được dùng tay bắt bóng; điểm đá penalty nằm cách khung thành 11 m. Vòng tròn giữa sân có bán kính 9,15 m, tâm vòng là chấm giao bóng đầu trận và sau mỗi bàn thắng.

Quả bóng làm bằng da hoặc chất liệu tương đương, đánh số từ 1 đến 5. Cỡ số 5 dùng cho các trận chuyên nghiệp, nặng khoảng 410 đến 450 g, chu vi chừng 68 đến 70 cm. Trận của lứa tuổi nhỏ hơn sẽ dùng cỡ bóng phù hợp với độ tuổi.

Mỗi đội được thay mấy người, thiếu người thì sao?

Mỗi bên đá chính 11 người, gồm 10 cầu thủ chạy cánh và một thủ môn. Theo nguồn tham khảo, ở trận chính thức mỗi đội được thay tối đa 3 người, còn trận giao hữu có thể thay thoải mái nhưng cầu thủ đã rời sân thì không được quay lại. Nếu một đội còn quá ít người trên sân do bị truất quyền thi đấu, trận đấu không thể tiếp tục và đội đó bị xử thua.

Khi xem trên TV, bạn sẽ thấy cầu thủ dự bị đứng sẵn gần đường biên chờ trọng tài thứ tư giơ bảng. Đó là cách quản lý việc thay người đúng quy trình.

Việt vị là gì mà ai cũng nhắc tới?

Đây là câu hỏi số một trong nhà nào cũng có. Một cầu thủ rơi vào thế việt vị khi đứng ở phần sân đối phương, gần vạch cầu môn hơn cả quả bóng lẫn hậu vệ cuối cùng của đội bạn. Tuy nhiên, chỉ đứng ở vị trí đó thôi thì chưa bị phạt; cầu thủ phải thực sự tham gia vào pha tấn công thì cờ mới giơ lên.

Mẹo nhớ nhanh cho người mới

• Nhìn đường chuyền: lúc đồng đội đá bóng, tiền đạo đã vượt qua hậu vệ cuối chưa?
• Nhìn hành động: cầu thủ đó có chạm bóng hoặc cản trở đối thủ không?
• Nhìn lá cờ của trợ lý trọng tài ở đường biên để biết quyết định ban đầu.

Thẻ vàng, thẻ đỏ khác nhau thế nào?

Thẻ vàng dành cho lỗi nhẹ hơn như phản ứng với quyết định của trọng tài, câu giờ hoặc không giữ đúng khoảng cách khi ném biên và đá phạt. Thẻ đỏ dùng cho lỗi nặng: chơi xấu nghiêm trọng, hành vi bạo lực, cố ý dùng tay chặn bóng trong khu vực cấm hay có lời nói, hành động xúc phạm đối phương. Cầu thủ nhận thẻ đỏ phải rời sân và đội không được bổ sung người.

Một câu hỏi nhỏ đi kèm: thẻ vàng có bị treo giò ngay không? Theo nguồn tham khảo thì một thẻ vàng đơn lẻ chưa bị cấm đá, nhưng hai thẻ vàng trong cùng một trận sẽ thành thẻ đỏ. Ngoài ra, tích lũy nhiều thẻ vàng qua các trận, thường từ 3 đến 5 thẻ tùy điều lệ giải, sẽ dẫn đến án treo giò.

Đá phạt trực tiếp và gián tiếp, penalty khác nhau ra sao?

Với quả đá phạt trực tiếp, cầu thủ có thể sút thẳng vào lưới mà không cần ai chạm bóng thêm. Loại này dành cho những lỗi nặng như phạm lỗi thô bạo hoặc chơi bóng bằng tay. Đá phạt gián tiếp, ngược lại, đòi hỏi bóng phải chạm ít nhất một cầu thủ khác ngoài người thực hiện trước khi vào lưới thì bàn thắng mới có giá trị; thường áp dụng cho lỗi nhẹ như thủ môn giữ bóng quá lâu.

Penalty là quả phạt trực tiếp đặc biệt khi lỗi xảy ra trong vòng cấm. Bóng đặt trên chấm 11 m, chỉ một cầu thủ được chỉ định đối mặt thủ môn. Thủ môn phải đứng trên vạch cầu môn cho tới khi bóng được đá; nếu cố ý rời vạch quá sớm, quả đá có thể được thực hiện lại.

Ném biên, phát bóng, phạt góc: phân biệt thế nào?

Bóng ra khỏi đường biên dọc thì đội đối diện với người chạm bóng cuối cùng được ném biên. Một bàn thắng không được tính nếu bóng bay thẳng vào lưới từ cú ném biên mà không chạm thêm ai. Bóng ra biên ngang sau chân đội tấn công thì đội phòng ngự được phát bóng; nếu chạm người phòng ngự rồi mới ra biên ngang thì đội tấn công hưởng phạt góc, và từ phạt góc hoàn toàn có thể ghi bàn.

VAR có thay trọng tài chính không?

Không. VAR là hệ thống xem lại video từ nhiều góc quay để hỗ trợ trọng tài trên sân, chứ không thay quyền quyết định. Công nghệ này chủ yếu can thiệp vào bốn nhóm tình huống: bàn thắng có hợp lệ không, có phạt đền hay không, thẻ đỏ trực tiếp, và nhầm người nhận thẻ. Nguyên tắc chung là chỉ can thiệp khi có sai sót rõ ràng hoặc tình huống nghiêm trọng bị bỏ sót.

Vì vậy nếu thấy trọng tài chờ vài chục giây rồi mới công nhận hay hủy bàn thắng, đó chỉ là quy trình kiểm tra, không phải chuyện lạ.

Một số tình huống vui hay bị hỏi

Cởi áo ăn mừng có được không?

Có thể làm, nhưng cầu thủ sẽ nhận thẻ vàng vì hành vi phi thể thao. Quy định nhằm giữ tính chuyên nghiệp và tránh mất thời gian.

Đồng đội chuyền về, thủ môn bắt bằng tay được không?

Nếu đồng đội cố ý chuyền về bằng chân, thủ môn bắt bóng sẽ bị phạt gián tiếp tại vị trí đó. Còn chuyền bằng đầu, ngực hoặc đầu gối thì thủ môn vẫn được dùng tay.

Trận đấu loại trực tiếp hòa thì sao?

Sau 90 phút chính thức, hai đội đá tiếp hiệp phụ, mỗi hiệp 15 phút và đổi sân ngay mà không nghỉ. Một trận thông thường gồm hai hiệp 45 phút, nghỉ giữa giờ 15 phút, chưa kể thời gian bù giờ.

Gợi ý cho buổi xem bóng tiếp theo

Trước giờ bóng lăn, bạn có thể mở lịch thi đấu để chọn trận phù hợp với cả nhà, rồi xem lại thứ hạng ở bảng xếp hạng. Muốn theo dõi diễn biến thì vào mục trực tiếp; sau trận, các tình huống gây tranh cãi thường được phân tích kỹ trong chuyên mục tin bóng đá và các video ở highlights. Hiểu luật thêm một chút, mỗi pha bóng sẽ thú vị hơn nhiều.

Tổng hợp từ các nguồn tham khảo về bóng đá.